کاشمر و رویای دست یافتنی یک شهر دوستدار کودک

سلام این مطلب در شماره 209 دوهفته نامه سرو کاشمر منتشر شد:

آیا می دانید از اواسط دهه هشتاد شهرهای کشور موظف به تدوین سیاستها و برنامههایی هستند تا شهرهای کشور را به «شهر دوستدار کودک» تبدیل کنند؟ آیا این اتفاق مهم در کاشمر نهادینه شده است؟ دوست دارم زنگی به رئیس شورای اسلامی شهر یا برخی از اعضای شورا بزنم و بپرسم چه اطلاعاتی در این باره دارند. یقین دارم کمیسیون فرهنگی شورای شهرمان پر از ایده و طرح و برنامه برای این موضوع است. یقین دارم کمیسیون پژوهشی کارهایی کارستان در این حوزه نموده است. باور دارم اعضای مهندس و شهرساز شورا فعالیت های بسیار در خور توجه ای در این راستا داشته اند.

صددرصد مطمئنم افراد پزشک و دانشگاهی و فرهنگی و حقوقدان و مدیر حاضر در شورا کلی طرح و برنامه برای تبدیل شهر کاشمر به عنوان شهر دوستدار کودک تهیه و تصویب و اجرا کرده اند. تعجب نکنید. به باور خود اعتقاد دارم. شورائیان کاشمر بر خود واجب می دانند مسایل نیازمند فرهنگ سازی را از مهدکودک ها و پیش دبستانی ها و مدارس ابتدایی شروع کنند. به همین خاطر شاهد حضور اعلام و شده و سرزده اینان در مراکز یاد شده در طی سال هستیم. لابد اعضای خدوم شورای شهر که خود کودکان و نوادگانی دارند با مفهوم شهر دوستدار کودک آشنا هستند.

شهر دوستدار کودک مفهومی است جهانی که بر پایه مفاد پیمان نامه حقوق کودک تهیه شده است. ایران نیز از امضاء کنندگان این پیمان است. دوستدار کودک بر وجود وضعیت، امکانات، ویژگیها و ظرفیتهایی در یک برنامه یا محیط دلالت دارد که بر مبنای حقوق، نیازهای عام و خاص، ویژگیها، علایق و فراهمکردن امنیت کافی برای کودکان طراحی شدهاند. یقین دارم این مفهوم خوراک فکری روزانه اعضای شورای اسلامی شهرمان است. برخی از اینان سابقه دو یا سه و یا چهار بار حضور در شورا را دارند و چه بسا در دور بعدی هم در شورا عضو باشند. اینان در ادوار حضورشان این مهم را سخت پیگیر بوده و هستند و خواهند بود.

وقتی از شهرِ دوستدار کودک سخن گفته میشود، منظور شهری است که امکاناتی نظیر پارکها و اماکنی برای بازی کودکان با امنیت کافی، وسایل بازی متناسب با مراحل رشد کودکان، محلهای عبور مرور امن در خیابان، مبلمان شهری مناسب، دسترسی راحت به فضاهای آموزشی رسمی و فوقبرنامه، دسترسی به امکانات ورزشی مناسب، وجود مراکز ارائه خدمات به کودکان دارای نیازهای ویژه و تواناییهای متفاوت و غیره دارد. کمی به اطرافمان نگاه کنیم! شکر خدا تمام این موارد در شهرمان که شهری ایمن است مشهود و ملموس و عیان است. البته از این که شهرمان یک کانون پرورش فکری کودکان دارد تعجب نکنید سال هاست ایده راه اندازی یک کتابخانه دیگر در یک جای دیگر از شهرمان در دستور مسئولان بوده و هست و خواهد بود.

بد نیست بدانید؛ بر اساس اولین اصل شهر دوستدار کودک، هیچ کودکی فارغ از نژاد، جنسیت، ملیت، مذهب، قومیت، رنگ، زبان و توان مالی نباید از تبعیض رنج ببرد. خوب این اصل در دیار ما فی نفسه موضوعیتی ندارد. همه از یک نژاد و مذهب هستیم. شُکر خدا همه هم از وضعیت موجود که ایده آل بسیاری است راضی هستیم. بد نیست بدانید؛ به بیان شهرسازی، در یک شهر دوستدار کودک تمامی خدمات زیربنایی و روبنای شهر (بهداشت، درمان، آموزش، تفریحی و غیره) باید بهطور عادلانه در میان کودکان تقسیم شود، حقوق کودکان به عنوان یک شهروند در جامعه شهری به رسمیت شناخته شده و کار کودک در هر شکلی که مانعی برای آموزش، سلامت روحی و جسمی است باید با نظارت دولت و قوانین منع گردد.

تا جایی که در منابع ذکر شده است در تهران در سال ۸۸ و در دوره سوم شورا بحث شهر دوستدار کودک به تصویب رسید و شهرداری ملزم شد تا آییننامه اجرایی آن را به شورا ارائه کند. هدف از این مصوبه ارتقای شرایط زیستمحیطی، عمومی، حمل و نقل، شهرسازی و معماری، امور بهداشتی، فرهنگی و اجتماعی برای کودکان عنوان شده است تا با همکاری و تعامل با سایر مراجع و سازمانهای مرتبط این اهداف محقق شود. شش سال طول کشید تا نهایتاً در مهر ماه 1394 بالاخره اعضای شورای اسلامی شهر تهران در یکصد و نود و یکمین جلسه این شورا آییننامه اجرایی مصوبه شهر دوستدار کودک را بررسی و پس از اصلاحات به تصویب رساندند.

از تصویب این مهم در شورای شهر کاشمر بی اطلاعم. ولی به مصوبه شورای اسلامی شهر تهران نقدهای وارد است و به باور منتقدان؛ «وقتی به مصوبه سال ۸۸ که زیر عنوان شهر دوستدار کودک توسط شورای شهر تهران تصویب و لازمالاجرا شده، نگاه میاندازید، متوجه میشوید که تمامی مفاد مصوبه به اصلاحات کالبدی و برگزاری مراسم جشن محدود شده و به قسمت اعظمی از کودکان که هر روز زیر بار خشونتهای شهری، کودکی خود را از دست میدهند هیچ اشارهای نشدهاست». امیدواریم بر فرض تصویب این مورد در کاشمر شاهد نقدهای اینچنینی نباشیم.

در مصوبه شورای اسلامی شهر تهران نه از کودکانی که در شهر تهران زیر خط فقر زندگی میکنند صحبتی شده است و نه از معضل سوء تغذیهی کودکان. نه از کودکان بازماده از تحصیل در پایتخت کشور و نه از کودکان کار و نه از کودک فروشی حرفی به میان میآید.شُکر خدا این قبیل موارد در کاشمر مشاهده نمی شود ولی یقین شورای شهر حواسش به این موارد بوده و هست و خواهد بود. شورای شهر ما و در کل مدیریت شهری شهرمان اهتمام خاصی به کودکان دارند. ایمنسازی پیادهروها برای کودکان یک باور جاری و ساری در شورای شهر و شهرداری است.

در همه جای شهرمان در محدوده مدارس و مهد کودک ها شاهد نصب چراغ هوشمند و علائم هشداردهنده و رانندگی و خطکشیِ گذر دانشآموزان از خیابان هستیم. کافی است برای دیدن این همه خدمت به کودکان در شهری که دوستدار کودکان است کمی چشمانتان را بمالید و دقیق به اطراف نگاه کنید. در دیارمان یک خرد جمعی برای ارائه خدمات ویژه به کودکان در معرض آسیبهای اجتماعی و بهداشتی در شورای شهر و نهادهای فعال در این حوزه مشهود است. همکاری برای ارائه مشاورههای بهداشتی، تغذیهای و خانوادگی با محوریت کودک شهرمان هر روز تبلیغ می شود.

ایجاد مزرعه کودک (باغچه آموزشی کودکان) در حریم شهر یک آرزو نیست. تأمین فضای مناسب بازی کودکان در مجتمعهای مسکونی احداث شده توسط انبوهسازان و سازندگان مسکن مهر اگر مورد غفلت واقع شده به زودی در این شورا یا شورای بعدی مورد توجه قرار خواهد گرفت. استانداردسازی مبلمان شهری به ویژه وسائل خاص کودکان (ورزش، تفریحات و بازی، آموزش و بهداشت) لابد در دستور کار مسئولان مربوطه بوده و هست و خواهد بود. طبق پیماننامه حقوق کودکان، همه کودکان حق دارند در امور خود مشارکت کنند. این مشارکت امری صوری و کم اهمیت نیست.

مشارکت کودکان در برنامهریزی شهری، تنها شامل این نیست که از بچهها بخواهیم برای خودش یا برای ما کاری انجام دهند، بلکه شامل برپایی انجمنها و اجتماعات، اظهارنظر درباره برنامههای مربوط به کودکان و مؤثر بودن در سیاستگذاریها نیز میشود. این موضوع هم که عین روز روشن است که در دستور کار شورا و نهادهای مختلف بوده و حتماً هست و صددرصد خواهد بود. صددرصد یادمان نرفته و نخواهد رفت که کودکان از ذینفعان اصلی مسائل زیستمحیطی هستند و به همین دلیل حق دارند برای تأمین امنیت و پایداری آن مشارکت مستقیم و مؤثر داشتهباشند. کودکان شهرمان اطلاعات خوبی درباره اکوسیستم، گرمایش زمین و تخریب محیط زیست، عوامل مؤثر در به خطر افتادن محیط زیست و دیگر دانشهایی از این دست دارند و با روشهای محافظت از محیط زیست آشنا هستند.

اگر شهر را به مثابهی فضایی از زیست اجتماعی تعریف میکنیم آن وقت شهری حقیقتاً مناسب زندگی برای کودکان است که هر گوشه و کنار آن برای پرسهزنی و بازی کودکان مناسب باشد، امکان تجربهای جدید و امن را برای آنها فراهم کند و به کودکان امکان تعامل با شهر به مثابه یک کل را بدهد. برای نگارنده مثل روز روشن است که روزی روزگاری بَنِری در میدان مرکزی یا جایی نزدیک فلکه باغمزار نصب خواهد شد و از اقدامات شورا و شهرداری برای تبدیل کاشمر به شهر دوستدار کودک تشکر خواهد شد. یقین دارم در بَنِری دیگر افراد یا مجموعه های حقوقی خاصی به شهردار و شورائیان انتخابشان به عنوان فعالان موفق و نمونه و الگو در زمینه ایجاد یک شهر دوستدار کودک تبریک خواهند گفت. ما هم تبریک عرض می کنیم.