جای خالی آثار استاد اسکندری بر تن شهر کاشمر

سلام

حوزه هنری تهران در برنامهای جدید، سلسله نمایشگاهی را با عنوان «شرح رنگ و نگاه» به منظور مروری بر آثار هنرمندان انقلاب برپا کرد. در اولین نمایشگاه «شرح رنگ و نگاه»، منتخب آثار نقاشی هنرمند نامدار کاشمر، ایرج اسکندری تربقان از هنرمندان پیشکسوت در گالری ابوالفضل عالی به روی دیوار رفت. ایرج اسکندری از هنرمندان پیشتاز هنرهای تجسمی انقلاب اسلامی در سال 1335 در کاشمر متولد شد. از همان کودکی از طریق کارگاه نقشهکشی قالی با این هنر سنتی مأنوس شد. وی دانشآموخته رشته نقاشی از هنرکده هنرهای تزیینی، دانشآموخته پژوهش هنر و عضو هیأتعلمی و رئیس دانشکده هنرهای تجسمی دانشگاه هنر است و تا کنون دبیر دومین و سومین دو سالانه نقاشی معاصر ایران، دبیر نخستین دو سالانه بینالمللی نقاشی جهان اسلام و دبیر نخستین جشنواره هنرهای تجسمیآفریقا بوده است.

نمایشگاه 26 تابلو اسکندری به عنوان اولین نمایشگاه از سلسله نمایشگاههای «شرح رنگ و نگاه» از 4 مهرماه در نگارخانه ابوالفضل عالی بر پا شد، آثاری که در این نمایشگاه قرار داده شدند درباره جنگ، صلح، انقلاب اسلامی هستند، چند تابلو با محوریت محرم و ایام عاشورا با رویکردی فرمالیستی طراحی شدند که رنگ در آنها نقش مهم و بسزایی دارد. نکته جالب توجه در این نمایشگاه، تنوع در موضوعات است. تابلوهایی همچون مقاومت و پیروزی رزمندگان؛ جمعی از اسرا در جادههای بیابانی؛ تصویر یک صندلی چرخدار خالیِ رو به دریا و آسمانی باز با عکسی از یک رزمنده روی دیوار؛ تابلویی از یک رزمنده بر تخت و پرندگانی که بیرون از پنجره روی شاخهای او را به نظاره نشستند؛ و تابلویی از صهیونیستها که در امتداد سرهایشان کودکی دراز کشیده است. این تابلوها علیرغم اینکه موضوعات مختلفی را شامل میشوند اما گویی در حال روایت یک داستان هستند که نتیجه آن به پیروزی انقلاب اسلامی و رشادتهای رزمندگان ختم میشود.

ایرج اسکندری را میتوان یکی از پیشتازان عرصه هنرهای تجسمی در خدمت انقلاب اسلامی دانست که اغلب آثارش متأثر از فضای سالهای دهه 60 و دوران دفاع مقدس است. در بسیاری از دیگر آثار خود نیز به خوبی توانسته فضای پس از جنگ را به تصویر درآورد. احمدرضا دالوند، پژوهشگر و استاد دانشگاه، درباره ویژگیهای نقاشی ایرج اسکندری میگوید: "برخی از آثاری که در نمایشگاه ایرج اسکندری در حوزه هنری به نمایش گذاشته شدند، اگر در حراج کریستیز عرضه شوند، فروش بالایی خواهند داشت؛ این در حالی است که تحلیلگران این آثار را نمیشناسند.

وقتی هنر ایرج اسکندری را بررسی میکنیم، آمیزهای از پنج گرایش را در نقاشیهایش میبینیم. قویترین گرایش، گرایش فرمگرا و آبستره اوست. برخی آثار ایرج اسکندری که بر روی عناصر طبیعت کار کرده، بسیار قیمتی و ارزشمند هستند و در مارکت هنر معاصر ایران میتوانند عرض اندام کنند. این آثار در آرشیو قرار گرفته و از چشم کسانی که باید رصد کنند، دور مانده است. برخی، آثار هنرمندان انقلاب اسلامی را تحریم میکنند، کسانی هستند که کتاب و مقاله مینویسند. آنها وقتی شرح حال نقاشی پس از انقلاب اسلامی را مینویسند.

بهطور مثال تصویری از اثر 30 یا 40 سال پیش هنرمندی که پیشکسوت است و آثار ارزشمند بسیاری دارد را در کتاب خود قرار میدهند و میخواهند بگویند این اثر، برآیند کل آثار این هنرمند است. این کار جفا و حتی خیانت است. مؤلف چنین کتابی آگاهانه این کار را کرده است زیرا اگر آن شخص بخواهد ایرج اسکندری را در کتابش معرفی کند، میتواند آرشیو حوزه هنری، موزه هنرهای معاصر و یا آرشیو شخصی آقای اسکندری را ببیند و ببیند در زمان 40 سال، چقدر آثار متنوع و با ارزشی را کار کرده است".

استاد ایرج اسکندری تربقان دكترای پژوهش هنر و صاحب امتیاز و مدیر مسئول آموزشگاه آزاد هنرهای تجسمی تربقان،مولف مجموعه طراحیهای ایرج اسكندری، نقاشنقاشی های دیواری خیابان انقلاب ومیدان فلسطین تهران است. آثار وی سوای ایران در کشورهای سوریه، آذربایجان، سنگال، پاكستان، اوكراین وآمریکا در معرض دید هنردوستان قرار گرفته است. 30 تابلوی وی توسط مجموعه داران خصوص، 8 تابلو توسط گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران، یک تابلوتوسط موزه شهدای تهران، دوتابلو نقاشی توسط موزه خرمشهر و 45 تابلوتوسط حوزه هنری خریداری شده است.

دکتر اسکندری را چقدر می شناسیم؟ چرا از وی نمایشگاهی در کاشمر برگزار نشده است؟ چرا شورای شهر و شهرداری و مجموعه های که متولی فرهنگ دیارمان هستند، بزرگداشتی برای این شخصیت موثر در هنر کشورمان برگزار نمی کنند؟ در سال های گذشته در همین نشریه همین درخواست را برای بزرگداشت شادروان دکتر شمس شریعت تربقان مطرح کردیم. آن زمان از شورای شهر و شهرداری و نهادهای فرهنگی خواستیم برای بزرگداشت این چهره ماندگار علوم پزشکی کشور کاری کارستان بکنند که نکردند. حالا همین استدعا را برای پاسداشت خدمات این هنرمند مطرح می کنیم. امید شاهد مشاوره مدیریت شهری با این هنرمند بزرگ در بحث زیباسازی شهر و بهره مندی از تخصص وی در نقاشی دیواری باشیم. کاش یکی از آثار هنری استاد آذین نقطه ای از شهرمان نظیر مزار شهید مدرس شود.

استاد در باره هنرش می گوید:"من از نقاشی انقلاب این تعریف را دارم که در ارتباط با پدیده ای اجتماعی بود که در کشور ما اتفاق افتاد و به هر حال نوعی بازتاب وقایع را در نقاشی های این دوره شاهد هستیم. اگر بخواهیم تحلیلی راجع به نقاشی انقلاب داشته باشیم، باید بگوییم آثاری در ارتباط با باورهای مذهبی، دینی و فرهنگی مردم است. اگر بخواهم راجع به کارهای خودم بگویم، به نظر من یک سیر طبیعی را در کارهایم داشته و طی کرده ام از مسیرهایی که می توانم به آنها اشاره کنم و حرکت داشته ام، طبیعت، فیگوراتیو تا انتزاع بوده است. البته به انتزاع خالصی نرسیده ام ولی سعی دارم بتوانم انتزاع و تجرید را در کارهایم داشته باشم.

شروع کار حرفه ای من، از اوایل انقلاب بود. قطعاً کارهایم در ارتباط با مضامین اجتماعی آن موقع شکل گرفت؛ کارهایی که خیلی فیگوراتیو و پرتحرک بوده اند و عنصر خط در آنها حرف اول را می زد. بعد مسیری را به سمت خلاصه شدن طی کرد و رنگ از کارها کنار رفت و سطح کارها به صورت سه بعدی درآمد. می توان گفت آثار با حجم ادغام شد. در دوره ای، نقاشی های من به نوعی برجسته نقاشی است. به هدفی که من در انقلاب دنبال می کردم، هیچ خدشه ای وارد نشده است و من به دنبال ادامه ای منطقی هستم. هر نقاش، چنانچه فعال باشد و کار کند، در نهایت به آنجایی که می خواهد و هدف اوست، خواهد رسید".