کاشمر و حسرت آشنایی با سواد رسانه ای

سلام

تا چند سال پیش سواد به معنای توان خواندن و نوشتن بود کمی بعدتر اگر فرد مدرک تحصیلی مثلاً دیپلم داشت با سواد خوانده می شد و شاید تا همین چند سال اخیر لیسانس همان مضمون تحصیلات عالیه را نشان می داد. اما اکنون و در تمام جوامع سواد فراتر از توان خواندن و نوشتن و یا مدرک فارغ التحصیلی از یک مقطع معین تحصیلی است، امروزه سطح سواد با سواد رسانه ای سنجیده می شود. سواد رسانه ای در کشور ما از روز اول وجود داشت اما ناشناخته بود چراکه اول هویدا نشده بود البته مطبوعات کشور ما هر چه پیشتر می رود تخصصی تر می شود . پیدایش سواد رسانه ای ، به سال 1965 باز می گردد آن زمان مارشال مک لوهان اولین بار در کتاب خود تحت عنوان «درک رسانه: گسترش ابعاد وجودی انسان»، این واژه را بکار برد و تاکید کرد که زمانی که دهکدۀ جهانی تحقیق یابد، نیاز انسان ها به سواد جدیدی بنام سواد رسانه ای بیشتر می شود. این روزها بحث سواد رسانه ای در محافل علمی کشور به طور خاص مطرح است. این دغدغه مهم در سطح آموزش و پرورش و مراکز آموزش عالی هم مشهود است.

رسانه ها امروز محورهای اصلی تفکر جامعه را تعیین می کنند و خیلی اهمیت دارند، بدین لحاظ مخاطبان رسانه ها از یک طرف و از طرف دیگر صاحبان رسانه ها موظفند سواد رسانه ای داشته باشند و آن را ارتقا دهند. سواد رسانه ای توانایی دستیابی و تجریه و تحلیل ارزیابی و خلاقیت رسانه ای، ایجاد رسانه جدید و ارتباطات بر پایه اطلاعات است. منظور از سواد رسانه ای، شناخت و خصوصیات و پتانسیل ها، ویژگی ها و کاربردهای رسانه برای مخاطب رسانه ای است. نباید رسانه هراسی را تقویت کنیم. باید و سواد رسانه ای را افزایش دهیم. سواد رسانه ای یک نوع درک مبتنی بر مهارت است که ما باید براساس آن درست را از نادرست را تشخیص دهیم. وقتی سواد رسانه ای پایین باشد به طور طبیعی به سمت یکسری هنجارها و بسترهای نادرستی می رویم، این بسترها جرم ها را شکل می دهد، این جرم ها می تواند؛ خودکشی، قتل، طلاق، خیانت و معضلات اخلاقی باشد.

سواد رسانه ای در حقیقت یک واژه کلی است و هر کس از منظر خودش تحلیل خود را از سواد رسانه ای دارد. برای ایجاد سواد رسانه ای سه مرحله باید اتفاق بیفتد. مرحله اول این است که کاربران رسانه ها و مخاطبان رسانه ها برنامه ریزی مشخصی در استفاده از رسانه های موردنظرشان داشته باشند. مرحله دوم یادگیری مهارت های ویژه استفاده از رسانه ها و هم درک ویژگی پیام است. برای درک ویژگی پیام باید بدانیم طراح پیام چه کسی است، از چه منبعی حاصل می شود، قالب و فرم پیام چیست، مخاطبان پیام چه کسانی هستند و محتوای ما از چه چیزی تشکیل شده و هدف از پیام و فرستنده آن چه بوده است؟ مرحله سوم مرحله ای است که سواد رسانه ای اتفاق می افتد باید مخاطب به جنبه های نامحسوس تر رسانه توجه کند و نگاهش نگاه انتقادی به رسانه باشد.

سواد رسانه ای دو بُعد دارد یک بُعد بومی سازی سواد رسانه ای است و یک بُعد آموزش مهارت های سواد رسانه ای به عموم مردم است، برای تحقق این دو بُعد باید دست به دامان خانواده ها، معلمان، مجریان، مدیران و کارشناسان شد. سواد رسانه ای یک نوع رژیم مصرف می دهد که متناسب با این رژیم مصرف باید از هر رسانه درست استفاده کنیم. افراد باید با افزایش سواد رسانه ای استفاده بهینه از رسانه ها داشته باشند. وضعیت سواد رسانه ای در کاشمر مطلوب نیست. به تعبیر کارشناسان؛ رسانه هراس ندارد اما بی سوادی در حوزه رسانه هراس دارد. سواد رسانه ای در کلیه کشورها به خصوص کشورمان ایران علاوه بر ارتقاء سطح علمی، کمی و کیفی جامعه و بطور کلی استفاده کنندگان از رسانه ها می تواند باعث ایجاد حس انتخاب و نگرش افراد نیز شود. کانادا اولین کشوری بود که راهبردی دراز مدت به « سواد رسانه ای » اتخاذ کرد . اینگونه از سواد در کانادا به عنوان اولین کشور، به صورت رسمی از طرف نظام آموزش و پرورش پذیرفته و جزء برنامههای درسی مدارس گنجانده شد

علت اصلی این رویکرد هم نزدیکی جغرافیایی کانادا به کشور آمریکا بود .در واقع متولیان فرهنگی کانادا نگران نفوذ فرهنگ آمریکایی از طریق رسانه ها در کشور خود بودند . اکنون کانادا یکی از قویترین جنبش های سواد رسانهای را در دنیا دارد و سازمان شبکه آگاهی رسانهای به عنوان سازمانی برجسته در این کشور مستقر است. این رویه باعث شده تا اکنون کانادا در مرتبه بسیار پیشرفته ای از آموزش سواد رسانه ای قرار داشته باشد . در سال ۱۳۸۵ مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی طی گزارشی ضمن انتقاد از وضعیت آموزش سواد رسانه ای در کشور اعلام کرد که ایران با وجود دارا بودن شرایط خاص درونی و بیرونی، همچون رشد شهرنشینی، گسترش تحصیلات عالیه، افزایش جمعیت جوان و فعالیت هدفمند گروه های برانداز، تا کنون اقدامی مؤثر در زمینه سواد رسانه ای انجام نداده است.

در کاشمر میزان دسترسی اهالی به رسانه های مختلف در چه سطحی است؟ لابد عده ای از علاقه مندان از طریق اینترنت به رسانه های مورد علاقه خودشان دسترسی دارند. عده ای مایل به تماشای تلویزیون و یا استفاده از رادیو هستند. برخی اسیر شبکه های اجتماعی هستند. می توان ادعا کرد هنوز در باره وضعیت سوادر سسانه ای در کاشمر مطالعاتی انجام نشده است. شاید ارکان مدیریتی شهر هم ضرورتی برای این پژوهش نبینند. هر چه هست در کاشمر هم بسان استان و ایران سواد رسانه ای نیازمند توجه و تبلیغ است. پیشنهاد می شود شورای اسلامی شهر در راستای شعارهای فرهنگی اش به این مهم توجه ویژه ای داشته باشد و به طور یکسان در راستای بالندگی فرهنگ شهر و شهرستان با رسانه های فعال در دیارمان همکاری نماید. شایسته است ارکان فرهنگی شهرستان نیز شورای اسلامی شهر را در این مهم یاری نمایند.

الگوی فعالیت عادلانه شورای اسلامی شهر کاشمر قابل تعمیم برای شهر ریوش و آباد ی های شهرستان هست. کاش شورای اسلامی شهرستان به طور ویژه در این مهم وارد عمل می شد. کاش این مسئله در سطح شوراهای اسلامی روستاها نیز رواج می یافت. کاش منادیان حمایت از کتاب و فرهنگ مطالعه مفید بانی خیر می شدند و مقوله سواد رسانه ای را در جای جای شهرستان نهادینه می نمودند. مراکز آموزش عالی می توانند بانی برگزاری دوره های آموزشی آشنایی با سواد رسانه ای برای اقشار مختلف نظیر ؛دانشجویان، دانش آموزان، کارمندان، معلمان و صنوف مختلف شود. باید امیدوار باشیم که برخی از سر عدالت به شعارهایشان عمل کنند.